Wyszukiwanie artykułów

Nawyki żywieniowe człowieka zaczynają kształtować się już w okresie wczesnego dzieciństwa. Odstępstwa od zaleceń racjonalnej diety, popełniane przez najmłodszych utrwalają się i negatywnie wpływają na późniejszy sposób odżywiania. Niniejsza publikacja przedstawia główne błędy żywieniowe w grupie dzieci przedszkolnych powiązane między innymi z takimi aspektami jak: dobór produktów w diecie przedszkolaków, podjadanie, pory spożywania posiłków czy rodzaje napojów preferowane przez dzieci. Poruszono również zagadnienia dotyczące zasad racjonalnej diety oraz jej wpływu na rozwój przedszkolaków, charakterystyki odżywiana dzieci w wieku 3-6 lat oraz czynników środowiskowych mających wpływ na sposób żywienia najmłodszych.

W obecnych czasach odżywianie to nie tylko zaspokojenie głodu ale także możliwość wpływania na stan zdrowia. Żywność o zaprogramowanych właściwościach prozdrowotnych, nazywana żywnością funkcjonalną, spożywana jest przez świadomych konsumentów w celu uzyskania określonych profitów zdrowotnych. Przykładem mogą być produkty probiotyczne, zawierające specjalnie wyselekcjonowane i przebadane żywe kultury bakterii jelitowych. Bakterie te mają zdolność do przejściowej lub trwałej kolonizacji przewodu pokarmowego człowieka i oddziaływania na jego zdrowie. W publikacji przedstawiono aktualny stan wiedzy na temat probiotyków, począwszy do definicji, aż po metodologię badań szczepów potencjalnie probiotycznych. Omówiono również naturalną mikroflorę przewodu pokarmowego, znaczenie probiotyków w diecie oraz ich źródła pokarmowe. Poruszono również zagadnienia bezpieczeństwa stosowania probiotyków w diecie człowieka.

Tarczyca jest bardzo ważnym narządem wpływającym na odpowiednie funkcjonowanie wielu układów. Choroby tarczycy stały się istotnym problemem XXI wieku, a niedoczynność tarczycy zaliczana jest do jednych z najczęstszych chorób przewlekłych wśród kobiet. Przyczyny zaburzenia są różne w zależności od pierwotnej lub wtórnej formy niedoczynności i mogą obejmować np. niedobór jodu w diecie, chorobę Hashimoto bądź uszkodzenie przysadki. Niedoczynność tarczycy manifestuje się niską tolerancją zimna, łamliwymi paznokciami, zaparciami, dodatkowymi kilogramami, uczuciem niepokoju, ospałością i obrzękami twarzy. Oprócz farmakoterapii wdrożonej przez endokrynologa warto zadbać o prawidłową i dobrze zbilansowaną dietę. Powinna obfitować w wiele składników mineralnych z wyszczególnieniem cynku, selenu, jodu i żelaza. Przedstawione składniki wspomagają tarczycę w wytwarzaniu hormonów oraz jej prawidłowej pracy poprawiając komfort życia pacjenta z niedoczynnością.

Tarczyca jest bardzo ważnym narządem wpływającym na odpowiednie funkcjonowanie wielu układów. Choroby tarczycy stały się istotnym problemem XXI wieku, a niedoczynność tarczycy zaliczana jest do jednych z najczęstszych chorób przewlekłych wśród kobiet. Przyczyny zaburzenia są różne w zależności od pierwotnej lub wtórnej formy niedoczynności i mogą obejmować np. niedobór jodu w diecie, chorobę Hashimoto bądź uszkodzenie przysadki. Niedoczynność tarczycy manifestuje się niską tolerancją zimna, łamliwymi paznokciami, zaparciami, dodatkowymi kilogramami, uczuciem niepokoju, ospałością i obrzękami twarzy. Oprócz farmakoterapii wdrożonej przez endokrynologa warto zadbać o prawidłową i dobrze zbilansowaną dietę. Powinna obfitować w wiele składników mineralnych z wyszczególnieniem cynku, selenu, jodu i żelaza. Przedstawione składniki wspomagają tarczycę w wytwarzaniu hormonów oraz jej prawidłowej pracy poprawiając komfort życia pacjenta z niedoczynnością.

Dla atrakcyjnego wyglądu ludzie są w stanie zrobić naprawdę wiele. Jednak w gabinecie dietetyka bardzo powszechne jest następujące zjawisko: mimo stuprocentowej mobilizacji, pacjenci nalegają, aby zostawić w ich diecie chociaż jedną rzecz, która zapewniłaby im komfort psychiczny. Jest to jak najbardziej zrozumiałe i tolerowane przez dietetyków. Dla jednej osoby będzie to łyżeczka cukru do porannej kawy, dla innej pasek czekolady na deser, jeszcze dla innej… pewna ilość alkoholu wypita podczas wieczoru spędzanego ze znajomymi. I niech tak będzie! Kontrolowane, małe “wyskoki” żywieniowe nie wpłyną na ogólny sukces redukcyjny diety. Jednak pojawia się pytanie - czy należy wyeliminować całkowicie alkohol z diety, a jeśli nie, to na ile i na co można sobie pozwolić, czyli gdzie kończy się umiar, a zaczyna upojenie alkoholowe?

Właściwy wybór żywności jest kluczową umiejętnością wpływającą na stan zdrowia. Rozwój nauk o żywności i żywieniu zapoczątkował erę żywności funkcjonalnej (ang. functional food), przynoszącej mierzalne benefity zdrowotne. Wśród tego typu żywności wyróżnia się m.in. produkty probiotyczne, symbiotyczne i prebiotyczne. W publikacji omówiono pojęcie prebiotyku, indeksu prebiotycznego, źródła prebiotyków w diecie człowieka. Umieszczone w rozdziale „Znaczenie prebiotyków w diecie człowieka” omówienie ich właściwości wraz z przykładami pozwala na praktyczne wykorzystanie prebiotyków w spersonalizowanej dietoterapii.

Żywność funkcjonalna nazywana jest również „środkami spożywczymi specjalnego przeznaczenia żywieniowego”. Do grupy tej zalicza się produkty żywnościowe, które wykazują udokumentowany, korzystny wpływ na jedną lub więcej funkcji organizmu (ponad efekt odżywczy), który to wpływ polega na poprawie stanu zdrowia oraz samopoczucia lub/ i zmniejszeniu ryzyka chorób dietozależnych. Produkty te mogą charakteryzować się między innymi działaniem wspierającym układy pokarmowy, krążenia czy poprawiającym odporność organizmu.  Wzbogacanie żywności w Polsce może mieć zarówno charakter obligatoryjny jak i dobrowolny. Producenci coraz częściej wzbogacają żywność w składniki, które występują w niej w śladowych ilościach lub nie występują wcale, gdyż działania te prowadzą do zwiększenia atrakcyjności produktu. Celem niniejszej publikacji jest przedstawienie przykładów żywności funkcjonalnej dostępnej na rynku oraz ich wpływ na organizm człowieka.

W doniesieniu przedstawiono wyniki badań naukowców z US Centers for Disease Control and Prevention nad wpływem wielkości spożycia w diecie sodu i potasu na występowanie m.in. chorób układu sercowo-naczyniowego. Potwierdziło sie iż nadmierne spożycie z dietą jonów sodowych może nieść ze sobą poważne konsekwencji zdrowotne. Pamiętajmy iż źródłem jonów sodowych w głównej mierze są fastfoody, sery, wędliny, chleb i większość gotowych zup - ich spożycie ograniczmy.

Kwasy tłuszczowe omega-3 zaliczane są do PUFAs (Polyunsaturated Fatty Acids) – wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Dostarczanie ich z zewnątrz jest niezbędne, z uwagi na to, że synteza EPA i DHA jest blokowana w organizmie przez szereg czynników, takich jak: niedobór niektórych składników mineralnych, cukrzyca czy izomery trans kwasów tłuszczowych. Warto wiedzieć, że mają udowodniony protekcyjny wpływ na cały układ krążenia. Zwiększenie ich podaży w diecie Polaków mogłoby zredukować liczbę zgonów z powodu choroby niedokrwiennej serca, która jest najczęstszą przyczyną śmierci w naszym kraju.

Nietolerancja laktozy jest powszechnym zjawiskiem, które może dawać uporczywe objawy po spożyciu produktów zawierających laktozę. Najczęściej występuje biegunka, a także wzdęcia, gazy, przelewanie w brzuchu i nudności. Szacuje się, że w Polsce na nietolerancję laktozy cierpi aż 37% społeczeństwa. Przyczyną tego zjawiska może być zaburzenie trawienia i wchłaniania laktozy czyli dwucukru składającego się z D-galaktozy i D-glukozy. Wyróżnia się trzy formy nietolerancji laktozy: alaktazja czyli wrodzona nietolerancja laktozy, wtórna nietolerancja laktozy przebiegająca z uszkodzeniem szczytowej części kosmków jelitowych spowodowana np. chorobą Leśniowskiego-Crohna, a także pierwotna nietolerancja inaczej nazywana hipolaktazją. Szereg dostępnych metod diagnostycznych pozwala na zdiagnozowanie nietolerancji i włączenie odpowiedniej diety. Bardzo ważne jest aby na diecie bezlaktozowej zadbać o odpowiednią podaż wapnia i zapoznać się z produktami dozwolonymi i przecwiskazanymi.

Selen to pierwiastek śladowy, który jest niezbędny do zachowania pełni zdrowia. Niestety, Polska leży na terenach w niego ubogich, dlatego obserwuje się niedobory selenu w diecie Polaków. Naukowcy podpowiadają, że rozwiązaniem może być suplementacja zarówno gleby, jak i samej żywności. Czy jesteśmy świadomi rangi tego problemu?

Nietolerancję laktozy uważa się za jedną z najczęściej spotykanych nietolerancji pokarmowych. Jest to schorzenie bardzo rozpowszechnione na świecie.  W niektórych rejonach cierpi na nie nawet 100% danej populacji. W Europie częstość występowania wynosi od 2% w krajach skandynawskich do nawet 70% na południu kontynentu. W Polsce zaburzenie to rozpoznaje się u 17–37% dorosłych osób. Do nietolerancji laktozy dochodzi, gdy w organizmie brakuje laktazy - enzymu koniecznego do rozkładu cukru mlecznego. Wówczas po spożyciu mleka lub innych produktów zawierających laktozę pojawiają się dolegliwości ze strony układu pokarmowego do których zaliczają się: biegunki, bóle brzucha, uczucie przelewania w brzuchu, wzdęcia, nudności czy gazy. Jednym z zaleceń żywieniowych dla pacjentów cierpiących na niedobór laktazy jest zastąpienie mleka w codziennej diecie produktami takimi jak: jogurty, kefiry, maślanki i inne.  Niniejsza publikacja przedstawia znaczenie żywności fermentowanej w żywieniu osób z nietolerancją laktozy.

Olej kokosowy jest tłuszczem, który wśród konsumentów wzbudza wiele skrajnych emocji. Przez swoich zwolenników często określany jest mianem „najzdrowszego z tłuszczów”, z kolei jego przeciwnicy niechęć do spożywania tego produktu argumentują wysoką zawartością nasyconych kwasów tłuszczowych. Co więcej, nawet wśród dietetyków można spotkać się z odmiennymi opiniami na temat tłuszczu z kokosa. Nie podlega wątpliwości fakt, iż olej kokosowy w ostatnim czasie zyskuje coraz większą popularność oraz coraz częściej można usłyszeć o jego prozdrowotnych właściwościach. Niniejsza publikacja przedstawia wpływ spożywania oleju kokosowego na organizm ludzki, jego metabolizm oraz podstawowe właściwości fizykochemiczne.

Depresja jest najczęściej spotykanym zaburzeniem psychicznym i jak szacuje WHO w 2020 roku będzie na drugim miejscu w rankingu występujących schorzeń na całym świecie, zaraz po chorobach układu sercowo – naczyniowego. Wielu badaczy zwraca uwagę na to, że rodzaj tłuszczów, kwasów tłuszczowych w diecie jest ściśle związane z zaburzeniami emocjonalnymi.

Nietolerancja laktozy jest powszechnym zjawiskiem, które może dawać uporczywe objawy po spożyciu produktów zawierających laktozę. Najczęściej występuje biegunka, a także wzdęcia, gazy, przelewanie w brzuchu i nudności. Szacuje się, że w Polsce na nietolerancję laktozy cierpi aż 37% społeczeństwa. Przyczyną tego zjawiska może być zaburzenie trawienia i wchłaniania laktozy czyli dwucukru składającego się z D-galaktozy i D-glukozy. Wyróżnia się trzy formy nietolerancji laktozy: alaktazja czyli wrodzona nietolerancja laktozy, wtórna nietolerancja laktozy przebiegająca z uszkodzeniem szczytowej części kosmków jelitowych spowodowana np. chorobą Leśniowskiego-Crohna, a także pierwotna nietolerancja inaczej nazywana hipolaktazją. Szereg dostępnych metod diagnostycznych pozwala na zdiagnozowanie nietolerancji i włączenie odpowiedniej diety. Bardzo ważne jest aby na diecie bezlaktozowej zadbać o odpowiednią podaż wapnia i zapoznać się z produktami dozwolonymi i przecwiskazanymi.

W artykule przedstawiono definicje probiotyku jak i całego mikrobiomu zasiedlającego organizm człowieka. Opisano właściwości jakimi powinny charakteryzować się szczepy bakterii, aby mogły być w przyszłości stosowane w produktach probiotycznych. Wymieniono korzystne oddziaływanie tych mikroorganizmów na organizm człowieka w schorzeniach takich jak biegunka poantybiotykowa, choroby układu krążenia czy zespół jelita drażliwego (IBS).

Histamina jest aminą biogenną, powstającą na skutek dekarboksylacji histydyny. Pełni wiele ważnych funkcji, biorąc udział w neurotransmisji, immunomodulacji, hematopoezie, gojeniu się ran. Odgrywa również rolę w rytmie dnia i nocy oraz regulacji proliferacji komórek. Wzrost jej stężenia może być spowodowany niedoborem diaminooksydazy, enzymu sprawującego kontrolę nad homeostazą histaminy. Wysoki poziom histaminy pociąga za sobą konsekwencje w postaci:rumienia, problemów żołądkowo- jelitowych, świądu skóry czy  zaczerwienienia.

Histamina jest obecna w żywności fermentowanej, a także w produktach długo przechowywanych. Brak powyższych produktów w diecie może powodować obniżenie stężenia histaminy we krwi. To z  kolei może skutkować wystąpieniem niepożądanych objawów. Dlatego mniejsze spożycie pokarmów bogatych w histaminę, zmniejsza niepożądane działanie tej substancji.

Złośliwe nowotwory jelita grubego są jednymi z najczęściej występujących u ludzi. Stanowią one drugą po chorobach naczyń przyczynę zgonów starzejących się społeczeństw. W Polsce te nowotwory stanowią aż 11% u mężczyzn  i  9% u kobiet wśród wszystkich nowotworów (Łacko, 2011). Analiza trendów epidemiologicznych wykazuje, że zachorowalność na raka odbytnicy i okrężnicy będzie rosła. Liczba zachorowań na nowotwory jelita grubego w 2025 roku oszacowana została na 15500 u mężczyzn i 9100 u kobiet, w 2006 roku te wartości wynosiły odpowiednio 7664 u mężczyzn i 6234 u kobiet. Oznacza to wzrost zachorowań o około 40% i 20% na przestrzeni dwóch dekad. Wśród mężczyzn zawrotny wzrost zachorowalności i umieralności dotyczy osób w wieku średnim, między 45. a 64. rokiem życia oraz starszym po 65. roku życia. W populacji kobiet tendencja wzrostowa jest niewielka ponadto towarzyszy jej ograniczenie umieralności. W najmłodszej grupie wiekowej (25-44 lat) u obu płci wykazano brak tendencji wzrostowej w stosunku do 2006 roku. Mianowicie u mężczyzn 217 w 2006 roku i 255 w 2025 roku, a u kobiet odpowiednio 182 i 221 zachorowań (Didkowska i in., 2009). Jednocześnie nowotworom tym można w dużej mierze zapobiegać, utrzymując odpowiednią dietę, eliminując inne czynniki ryzyka oraz wykonywanie badań przesiewowych w celu ewentualnego wczesnego rozpoznania i rozpoczęcia odpowiedniego leczenia, co skutkuje zmniejszoną umieralnością (Łacko, 2011). Rak jelita grubego uważany jest za chorobę cywilizacji „zachodniej”, spowodowaną rozwojem przemysłowym, który istotnie wpłynął na zwiększenie ilości zachorowań na raka jelita grubego. Istnieje również ścisły związek między zachorowalnością, a stosowaną dietą. Zwłaszcza z nadmiernym spożyciem czerwonego mięsa, tłuszczów zwierzęcych oraz węglowodanów, jak również spożywaniem alkoholu i paleniem wyrobów tytoniowych. Szacuje się, że w diecie populacji europejskiej tłuszczę stanowią około 40% wszystkich przyjmowanych pokarmów, natomiast w krajach słabiej rozwiniętych zależność ta jest około 3-4 razy mniejsza (Partyka i in., 2010). Stąd hipoteza, że to właśnie tłuszcze są jednym z głównych czynników żywieniowych zwiększających zachorowalność na raka jelita grubego (Willett i Stampfer, 1990).                                                                 

W związku z postępującą medycyną, wynalezieniem leków na wiele doskwierających schorzeń i dolegliwości, życie ludzi znacząco się wydłużyło. Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organization - WHO) przypuszcza, że w roku 2050 osoby w wieku powyżej 60 lat będą stanowiły 22% całej populacji na świecie – co daje dwukrotnie większą liczbę osób niż aktualnie (WHO, 2015b). Starzenie się organizmu jest procesem długotrwałym i postępującym pomimo woli człowieka. Wpływa ono m.in. na obniżenie się zdolności do przyswajania przez organizm składników odżywczych i witamin. (Remond i wsp., 2015). Witamina D jest wytwarzana zarówno poprzez syntezę podskórną w związku z promieniowaniem słonecznym jak i poprzez spożywanie produktów bogatych w tę witaminę m.in. tłuste ryby, jaja, mleko i jego przetwory (Olędzka, 2013). Warto zwrócić uwagę, że promieniowanie słoneczne w naszej szerokości geograficznej w okresie jesienno – zimowym (od września do marca) jest znikome, a osoby starsze często również unikają lub nie są w stanie ze względu na istniejące choroby przebywać na świeżym powietrzu. Ponadto warto zauważyć, że dieta osób starszych jest przeważnie uboga w produkty obfitujące w witaminę D. Spowodowane jest to głównie czynnikami ekonomicznymi, gdyż tłuste ryby są stosunkowo drogim produktem spożywczym oraz są trudne w spożywaniu ze względu na ości. Dlatego warto zwrócić uwagę na problem z dostarczeniem odpowiedniej ilości witaminy D u osób starszych, gdyż ilość przyjmowanej witaminy do organizmu seniora nie jest duża, a dodatkowo ze względu na procesy fizjologiczne jakie zachodzą w jego organizmie nie jest ona absorbowana stuprocentowo.

Wysiłki wielu naukowców skupiają się na poznaniu mechanizmów oddziaływania składników pokarmu na organizm człowieka. Umiejętność świadomego doboru pożywienia, w celu uzyskania określonej zmiany w organizmie jest niezwykle cenną wiedzą dla każdego konsumenta, dbającego o swoje ciało, zdrowie i samopoczucie. Jednym z prozdrowotnych składników żywności są probiotyki, które obecne w diecie mogą przyczynić się m.in. do zmniejszenia objawów alergii, wrzodów, infekcji dróg moczowo-płciowych czy zespołu jelita nadwrażliwego. Ich źródłem mogą być produkty spożywcze jak np. mleczne napoje fermentowane lub specjalnie przygotowane suplementy diety.

Kurkumina to związek zawarty w kłączu ostryżu długiego (Curcuma Longa) charakteryzujący się licznymi właściwościami prozdrowotnymi. Związek ten używany był w medycynie Dalekiego Wschodu już około 4000 lat temu do leczenia dolegliwości żołądkowych, ciężko gojących się ran oraz łagodzenia stanów zapalnych. Kurkumina jest silnym antyoksydantem, porównywalnym z witaminą C i E, dzięki czemu wpływa na zachowanie równowagi oksydacyjnej w organizmie człowieka. Ten prozdrowotny kurkuminoid wpływa na prawidłowe funkcjonowanie mózgu oraz zwiększenie ilości lipoprotein frakcji HDL we krwi. Dla lepszego przyswajania kurkuminy warto połączyć ją w diecie z pieprzem, bądź olejami roślinnymi.

W 2008 r. Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN) wydało stanowisko dotyczące glutenu w diecie niemowląt, w którym rekomendowało rozpoczęcie podawania glutenu jeszcze w okresie karmienia piersią. Jednocześnie odradzało jego wprowadzanie zbyt wcześnie (przed 4. miesiącem życia) lub zbyt późno (po 7. miesiącu życia). Od tego czasu pojawiły się nowe dane.

Rośliny strączkowe są coraz bardziej znane, jednak ich występowanie w diecie współczesnego człowieka nie jest wystarczająco duże. Stanowią świetną alternatywę dla dań mięsnych, dlatego doskonałym rozwiązaniem byłoby wprowadzenie ich do swojego jadłospisu, co mogłoby przyczynić się do ograniczenia podaży tłuszczów zwierzęcych. Do roślin strączkowych (dawniej motylkowatych) zaliczamy: soję, ciecierzycę, soczewicę, groch, fasolę czy bób. Najnowsze badania pokazały, że ich działanie prozdrowotne dotyczy nie tylko niskiego indeksu glikemicznego - wykazują również inne pozytywne cechy  wpływające na zdrowie człowieka.

Badania naukowe dostarczają wiele sprzecznych informacji na temat tłuszczu mlecznego i jego udziału w diecie. Składnik ten charakteryzuje się wysoką strawnością oraz bardzo dużym zróżnicowaniem składu. Frakcja tłuszczowa mleka krowiego składa się z około 500 różnych kwasów tłuszczowych, w tym z licznych wielonienasyconych o właściwościach bioaktywnych. Jednym z najważniejszych kwasów tłuszczowych jest kwas CLA, wykazujący działanie antykancerogenne, antymutagenne czy antydiabetyczne. 
Składnikiem mleka, któremu poświęca się znacznie mniej uwagi jest laktoza. Związek ten korzystnie wpływa na kształtowanie prawidłowej mikroflory i procesy regeneracyjne jelit.

Każdy dietetyk wie, że osoba na diecie, potrzebuje silnego wsparcia by utrzymać motywację do zmiany. Z tego założenia wyszli twórcy TiqDiet – innowacyjnego programu dla dietetyków, który wspiera tworzenie poprawnych nawyków żywieniowych poprzez aktywny kontakt z pacjentem. Jest to pierwsze w Polsce, a być może i na świecie tego typu rozwiązanie.

Kofeina należy do tych składników żywności po którą sięga większość populacji, zwłaszcza pod postacią kawy, herbaty czy napojów energetycznych. Substancja ta od lat budzi wiele kontrowersji i jest powodem dyskusji wsród naukowców. Chodzi tutaj o jej pozytywny bądź też negatywny wpływ na organizm ludzki. Działanie kofeiny w organizmie polega przede wszystkim na pobudzeniu ośrodkowego układu nerwowego, dlatego jest ona uważana za najczęściej spożywaną substancję psychoaktywną. Brak właściwości odżywczych kofeiny i jej działanie fizjologiczne powoduje duże zainteresowanie wpływem na układ sercowo-naczyniowy, jednak wyniki badań naukowych nie sa jednoznaczne i wskazują na wiele czynników, które mogą oddziaływać na wyniki prowadzonych eksperymentów. Nie zmienia to jednak faktu, że spożycie do 400 mg kofeiny dziennie przez osoby dorosłe i zdrowe, nie ma negatywnych konsekwencji. Przekroczenie tej dziennej dawki może skutkować nadmierną pobudliwością, bezsennością czy bólami głowy. W odniesieniu do wielkości spożycia kofeiny należy pamiętać, że jej zawartość w naparach kawy i herbaty w dużym stopniu uzależniona jest od metody parzenia, a zawartość kofeiny w napojach energetyzujących może być znacznie zróżnicowana, co należy brać pod uwagę w dziennej puli kofeiny w diecie.